Jukumu Letu (Swahili voor "onze verantwoordelijkheid")

Dinsdagochtend is Wendy met een aantal adoptiemoeders naar Ngong gegaan. Dat is een klein plaatsje op ongeveer een half uur rijden van Nairobi. We wilden daar het project Jukumu Letu gaan bezoeken. Daar had ik van andere adoptieouders al veel over gehoord! De oprichtster ervan kwam ons bij de Nederlandse school oppikken en onderweg ernaartoe heeft ze ons al een heleboel over het project verteld.

Carol vertelde dat het Jukumu Letu Centre sinds februari 2007 bestaat. Oorspronkelijk had ze de opdracht om vanuit haar studie een project op te zetten voor vrouwen. Echter, op de eerste informatiebijeenkomst die Carol voor deze vrouwen organiseerde, namen de moeders allemaal hun kinderen mee, bij gebrek aan goeie opvang. Toen kwam één van de vrouwen al snel met het idee van een kinderopvang, zodat zij konden werken. Jukumu Letu is dus een kinderopvang voor kinderen van 0 tot en met 6 jaar. Tegen een vergoeding van 5 KShilling (= 5 eurocent) per dag worden kinderen van werkende (en meestal alleenstaande) vrouwen daar opgevangen. In het verleden was het zo, dat als de moeder overdag ging werken, of in ieder geval op zoek ging naar een inkomen, de kinderen vaak alleen of met de andere kinderen uit het gezin werden achtergelaten in het huis. Soms zelfs zonder eten of drinken. Andere kinderen werden op straat gezet en zwierven er rond totdat moeder weer thuis kwam. Om de kinderen overdag een veilig onderkomen te bieden is Jukumu Letu in het leven geroepen. Carol vertelt dat ze één hele concrete visie heeft over hoe zij het centrum wil runnen: het dient een gezamenlijke verantwoordelijkheid van iedereen te zijn. In de dagopvang werken, naast een aantal betaalde leerkrachten, allemaal vrijwilligers. Het zijn de moeders van de kinderen. Zij zijn verplicht één dag in de maand mee te draaien in de kinderopvang en één dag in de maand vrij te houden om getraind te worden. Op die manier wordt Jukumu Letu van iedereen en draagt ieder zijn (of beter gezegd, haar) eigen verantwoording. Ook zijn er redelijk strenge regels opgesteld. Deels vanuit het oogpunt van de veiligheid voor het kind, maar deels ook om de ouders betrokken te houden. Zo dienen de kinderen aan het einde van de dag door een ouder opgehaald worden bij de poort, en niet bijvoorbeeld onder begeleiding van een ouder kind naar huis gestuurd te worden. Ben je te laat om je kind op te halen dan betaal je 50 KShilling boete. Klik hier voor de film Jukumu Letu om een indruk van wat Jukumu Letu betekent voor de moeders maar vooral ook voor de kinderen (ongeveer 7 minuten. Voor we over de drempel stappen licht Carol toe dat de kinderen ’s ochtends bij aankomst schone kleren aankrijgen, en deze ’s middags weer dienen te verruilen voor hun eigen kleren. In eerste instantie hadden ze geprobeerd om de ouders schone kleren voor de kinderen mee te laten geven, zodat ze de kinderen konden omkleden als ze erg vies waren. Maar toen de volgende dag bleek dat de vieze kleren nog steeds in de tas zaten, werd er toch maar gezocht naar een andere oplossing.

Jukumu Letu kan 120 kinderen opvangen en heeft daarnaast nog een grote wachtlijst. De kinderen zijn ingedeeld in verschillende groepen op basis van hun leeftijd. Er is een baby en een peutergroep, die binnen wat rondrennen in een kaal aandoende woonkamer, met een enkel kleedje op de vloer. De begeleidende moeders zitten ontspannen op de grond.

Maar daarnaast zijn er ook kinderen van 4 en 5 jaar die in een klasje zitten en dan nog 2 klassen voor de kinderen van 6 jaar. Voor deze groepen heeft Carol speciaal professionele leerkrachten aangesteld, versterkt met nog een soort van vrijwillige onderwijsassistenten. Dit om de kinderen het meest optimale te kunnen bieden. Het bijzondere is dat het aantal kinderen niet veel verschilt van een klas in Nederland, tussen de 20 en 30 gemiddeld. Dat is vrij uniek in Kenia, zeker omdat op een ‘normale’ overheids-basisschool gemiddeld tussen de 40 en 80 kinderen in een klaslokaal zitten, tezamen met één leerkracht. Als je rondkijkt in de klassen zie je dat er veel leerstof op de muren geplakt wordt (cijfers, letters, menselijk lichaam, engelse woordjes), maar boeken zie je niet. De kinderen hebben wel allemaal hun eigen schrift. Het onderwijs is door de kleine groepen, volgens eigen zeggen, op een goed niveau. Op mijn vraag waar de kinderen naar toe gaan als ze 7 jaar zijn, moet Carol het antwoord nog gedeeltelijk schuldig blijven. Dat is namelijk een groot probleem. Er zijn in principe 2 mogelijkheden, waarvan de eerste eigenlijk al bij voorbaat afvalt. Dat zijn namelijk de privé scholen, waar goed onderwijs wordt gegeven in kleine klassen, maar waar natuurlijk een behoorlijk prijskaartje aan vast hangt. En dat is natuurlijk niet op te brengen voor de moeders van Jukumu Letu, die leven in de sloppenwijk en voor een groot gedeelte afhankelijk zijn van de nabijgelgen vuilinisbelt, waar ze papier en plastic zoeken, om door te verkopen. De vrouwen verdienen gemiddeld 100 Kshilling per dag. Van deze zwaar verdiende dagelijkse Euro dienen vervolgens alle kosten als huur, eten, kleren én Jukumu Letu betaald te worden. Want je gelooft het of niet, maar zelfs voor de in elkaar geflanste hutjes dient nog huur betaald te worden.

De tweede optie is dan dus voor de hand liggend. Dat zijn de regeringsscholen, waar de kinderen met 80-en in een klas zitten. Goed onderwijs lijkt dan erg ver te zoeken. Maar het meest bewonderenswaardige aan Jukumu Letu vind ik toch wel, dat ze niet bij de pakken neer gaan zitten, maar juist proberen om uit elke situatie het beste te halen. Een mogelijkheid zou kunnen zijn dat de kinderen na schooltijd naar Jukumu komen voor extra bijles (RT),zodat ze toch het nieveau kunnen bereiken wat in kleinere klassen wel haalbaar is. Binnenkort gaan de eerste kinderen uitstromen, dus dan zal er wellicht een nieuwe functie van Jukumu bijkomen.

De visie van Jukumu Letu spreekt mij enorm aan. Er zit veel daadkracht achter van Carol en andere stafleden, maar het meest belangrijk is in mijn ogen toch wel dat de bevolking (in dit geval met name de moeders) er uitvoerig bij betrokken worden. Ik zal een voorbeeld geven om dit nog wat duidelijker te illustreren. Op een gegeven moment kwamen de moeders met het idee om de opvang uit te breiden. Eerst was het alleen voor kinderen tot 4 jaar, maar zij wilden dat tot 6 jaar uitbreiden, omdat zij dachten dat hun kinderen goed af zouden zijn in deze beschermde leeromgeving. Dit houdt in dat Jukumu Letu dan een "kindergarden" zou worden. Carol speelde de bal meteen terug naar de moeders en gaf aan dat ze mee wilde werken, maar dat zij zelf uit moesten zoeken aan welke eisen ze moesten voldoen. Ook moesten ze zelf op zoek gaan naar een leerkracht. Het goede is dat je er zo voor zorgt dat de moeders niet achterover gaan leunen en denken "het wordt wel geregeld", maar actieve deelgenoten zijn. Dat is in een land als Kenia erg belangrijk. Je moet zelf doorzetten en iets willen bereiken, want anders kom je er nooit! De spreuk op Carol's kantoor illustreert dit erg mooi. “The distance is nothing: it’s only the first step that is difficult” (Amelia Earhart).

Nu ik Jukumu Letu heb leren kennen, is bij mij het gevoel gekomen dat ik hiervoor wel wat meer zou kunnen gaan betekenen. De eerste stappen hierin hebben we al gezet. Maandag 12 oktober heb ik samen met een andere adoptiemoeder een nieuwe afspraak bij Jekumu Letu. Irene (de andere adoptiemoeder) heeft namelijk een groot bedrag ingezameld, wat besteed gaat worden aan onderwijsmiddelen. Ze heeft mij gevraagd om daarover mee te denken. Verder gaan we met de leerkrachten om de tafel zitten om te praten over het opzetten van een bibliotheek. Zij zullen dan aangeven wat voor boeken zij precies nodig hebben. Waarschijnlijk voornamelijk veel boeken met plaatjes, maakt niet uit in welke taal. Ik kan dan ook eens gaan kijken of ik daarin mijn steentje bij kan dragen. Verder heeft een andere adoptiemoeder (Hanneke) het plan opgevat om een soort markt te organiseren voor alle Nederlandse adoptieouders (en andere belangstellenden), waarbij we allerlei zaken gaan verkopen die de Jukumu Letu moeders zelf hebben gemaakt en waarvan de opbrengst natuurlijk naar het project gaat. Wellicht kan ik van deze producten foto's op de weblog zetten en zijn er belangstellenden in Nederland die het kopen van deze producten ook hun steentje bij willen dragen. Dat laatste zou wellicht ook kunnen door het leveren van leesboekjes (die jullie zelf wellicht ongebruikt in de kast hebben liggen), die mijn zusje dan over een paar weken mee naar Kenia kan nemen. Maar goed... zover is het nog niet. We gaan eerst opnieuw met Jukumu Letu om de tafel en daarna kom ik zo snel mogelijk bij jullie terug. Ik hoop dat ik mijn enthousiasme en mijn vertrouwen in dit project alvast een beetje op jullie heb kunnen overdragen. Want Jukumu Letu kan niet bestaan zonder hulp van buitenaf!